«Bizitzeko etxebizitza, hazteko bizitokia»

Etxebizitzaren egungo auziaren aurrean oharra

Egunotan, etxebizitzaren auziak gure elkarrizketa publikoaren zati handi bat hartzen du berriro ere. Etxebizitza duina lortzeko zailtasunek gero eta pertsona eta familia gehiagori eragiten diete, eta, bereziki, gazte askori; izan ere, lana izan arren —nire Harengan gure itxaropena (2024) pastoral gutunean idatzi nuen bezala—, oztopo handiak aurkitzen dituzte eskukotasuna izateko, familia bat osatzeko eta beren bizi-proiektua eraikitzeko. Gutun hartan esaten nuen etxebizitza eskuratzea «gure gizarte-arazo larrienetakoa» dela.

Pertsona batek errotzeko, zaintzeko eta zaindua izateko, seme-alabak hezteko eta bizitza duina garatzeko lekurik egokiena da. Ezin da ondasun ekonomikotzat soilik edo nagusiki hartu. Horregatik, haren eskuragarritasuna askorentzat ia gainditu ezinezko zailtasun bihurtzen denean, guztion ongiari larriki eragiten dion arazo baten aurrean gaude.

Normalean, Eliza ez da sartzen eztabaidatzen den neurri zehatz bakoitzaren iritzi teknikoan, ezta botere publikoek arlo honetan hartu beharreko neurri zehatzei buruz duten legezko epaian ere. Halere, horrek ez du esan nahi bere balorazio moraletik kanpo geratu behar duenik: lege batek baimendu edo ezartzen duen guztia ez da, horregatik bakarrik, bidezkoa edo moralki onargarria. Horregatik, pertsonen duintasuna, oinarrizko eskubideak eta guztion ongia jokoan daudenean, Elizak argitzeko eta irizpideak emango dituen hitza eskaintzeko betebeharra du, bere gizarte-doktrinaren oinarrizko printzipio batzuk gogoraraziz: pertsona ororen duintasuna, ondasunen helburu unibertsala, jabetza-eskubidea eta haren gizarte-funtzioa, elkartasuna eta denon erantzukizuna guztion ongiaren bilaketan.

Hain zuzen ere, arazoaren larritasunagatik zein konplexutasunagatik, eta are gehiago gure herrialdeak hauteskunde-prozesu berri bati aurre egin behar dionean, agian hau une ona da pentsatzeko etxebizitzaren auziak ahalegin kolektiboa behar duela, hauteskunde-garaietatik eta alderdien arteko konfrontazio bidezkotik haratago begiratzeko gai izango dena. Ahalegin kolektibo horrek, irtenbide partekatu eta iraunkor bat lortzeko, behar bezain zabala eta egonkorra izan beharko luke, errealitatea lasai aztertzea, hura ondoen ezagutzen dutenei entzutea, aukera desberdinak eztabaidatzea eta epe ertain zein luzera eraginkorrenak eta iraunkorrenak diren neurriak adostea ahalbidetuz.

Gisa horretako ahalegin batek indar politiko desberdinak eta administrazio publikoak inplikatzeaz gain, adituen, gizarte-erakundeen, eragile ekonomikoen, jabeen, sustatzaileen, pertsona ahulenekin lan egiten duten erakundeen eta gizarte zibilaren beste ordezkari batzuen esperientzia zein ezagutza ere bereganatu beharko lituzke. Arazoaren konplexutasunak ahots asko entzutea, proposamen desberdinak zorroztasunez aztertzea eta irtenbide errealistak eta iraunkorrak bilatzea eskatzen du, alderdien arteko alde politiko bidezkoak eta egoeraren araberako erantzun hutsak gainditzeko gaitasuna dutenak.

Seguruenik ezein akordiok ez du lortuko hainbat faktore lotzen dituen hain arazo konplexua erabat konpontzea. Baina gutxieneko adostasunak lortzea, etxebizitza-politikei egonkortasuna eskaintzea eta urtez urte norabide berean jarraitzea urrats garrantzitsua litzateke jada. Badira gai batzuk, pertsonen duintasunari eta etorkizunari hain zuzenean eragiten diotelako, era horretan heltzea merezi dutenak. Habian jartzen den hauteskunde-deialdia aukera izan daiteke indar politiko ezberdinek arlo honetan dituzten proposamenak argi aurkez ditzaten, hainbat pertsonaren sufrimendua eta kezka bidezkoak konfrontazio-tresna bihurtzea saihestuz. Desiragarria litzateke, programen arteko desberdintasunetatik haratago, hemendik aurrera akordio aski zabal eta iraunkorrak lortzeko nahia mamitzen joatea.

Gu ere, kristau-elkarte gisa, ez gaude eztabaida publiko honetan erantzukizunez parte hartzera soilik deituak, baizik eta berak interpela gaitzan uztera ere bai. Erantzukizuna ez da botere publikoena bakarrik. Tamaina honetako arazo batek, neurri desberdinean eta bakoitzaren aukera eta erantzukizunen arabera, administrazioen, eragile ekonomiko eta sozialen, erakundeen eta herritarren lankidetza eskatzen du. Elizari ere badagokio.

Elizak bere ondasun eta baliabideak behar ditu bere pastoral-misioari eusteko, bere elkarteak zaintzeko, konfiantzan utzitako ondarea erantzukizunez kontserbatzeko eta gehien behar dutenak zerbitzatzeko. Baina ondasunak beharrezkoak eta baliotsuak direlako hain zuzen ere, horiek ondo kudeatzea ere gure erantzukizunaren parte da. Horregatik, gure buruari zintzotasunez galdetu behar diogu ea ahalik eta modurik onenean kudeatzen ditugun eta, egoerak ahalbidetzen duen lekuetan, horietako batzuk gizarte-behar berrien zerbitzura jar ditzakegun. Arlo honetan ere etengabeko bereizmen batera eta ebanjelio-koherentzia handiago batera deituak gaude.

Ez da kontua konponbide errazak proposatzea, ezta guztiei eskatuko ez geniokeena batzuei eskatzea ere. Hain arazo larri baten aurrean, bakoitza bere egoeratik, aukeretatik eta erantzukizunetatik zer ekar dezakeen galdetzera deitua dagoela aitortzea da kontua

Izan ere, etxebizitza bat lau horma baino askoz gehiago da: bizitza bat errotzeko botatzeko eta hazteko etxe bihurtzeko lekurik egokiena da. Haurrak ginela marrazten irakatsi ziguten lehen gauza da. Gero eta pertsona gehiagok hain preziatua den ondasun honetara iritsi ahal izatea errazteak eztabaida publiko lasaia eta erantzukidea, proposamen errealistak, akordio iraunkorrak eta guztion ahalegin partekatua merezi ditu. Hauteskunde garaian gehiago gogoratu behar dugu, ahal bada, gure legezko desberdintasunetatik haratago, guztion ongiak denon erantzukizunezko konpromisoa izaten jarraitu behar duela. Leon XIV.a gure Aita Santuak bere azken bisitaldi apostolikoan esandako hitz hain txalotuak gogoratzeak on egingo digu, zalantzarik gabe: “narrazio zatitzaile eta polarizatzaileak uztekoa”.

+ Fernando Prado Ayuso, CMF

Donostiako Gotzaina

• «Bizitzeko etxebizitza, hazteko bizitokia». Gotzainaren oharra DesKargatu